Een op de vijf vrouwen in Nederland krijgt te maken met een onbedoelde zwangerschap. En in Den Haag zou dat zomaar meer kunnen zijn. Dat zegt Melissa Geers, projectleider Nu Niet Zwanger bij GGD Haaglanden. Zij zou graag zien dat ook mannen zich bewust worden van mogelijke gevolgen van seks. “In gesprek over anticonceptie bij mannen gaat het vooral over het voorkomen van soa’s. Terwijl het ook kan gebeuren dat je een kind maakt en je vader wordt. Dat staat niet altijd op het netvlies bij mannen en jongens.”
Geers vindt dat mannen zelf ook regie moeten nemen over anticonceptie. “Wij als professionals moeten dit gesprek met mannen voeren. Bijvoorbeeld in het jongerenwerk, door de vraag te stellen ‘hoe staat het met jouw kinderwens?’. De uitdaging is om het bespreken van anticonceptie met mannen te normaliseren. Met als doel dat als een man te maken krijgt met een zwangerschap dat het een bedoelde zwangerschap is. En dat die man vader wil worden.”
Bert Bentsink weet wat het is om onbedoeld vader te worden. Hij had een korte relatie met een vrouw die ouder was dan hij. “De anticonceptie was geregeld door haar. We hadden besloten om op de pil te vertrouwen. Die was zij vergeten en twaalf weken later bleek ze in verwachting te zijn.”
Bentsink was 22 jaar, net afgestudeerd en woonde niet samen. Hij drong aan op beëindiging van de zwangerschap en dat zette de relatie flink onder druk. De moeder besloot het kindje te houden. Op zijn 23ste werd hij vader van Noa. “Mijn vaderschap heeft een grillig karakter. Een tijd heb ik vaste zorgdagen gehad. Nu zie ik mijn dochter bijna niet.”
Het voelde in die tijd eenzaam voor de plotse papa. “Vrienden proberen zich empathisch op te stellen, maar weten niet hoe het voelt om vader te zijn en verantwoordelijk te zijn voor een klein mensje. Zij zitten in een andere levensfase. Ik vroeg me af: hoe doen andere mannen dit?”
In de media ging het om kersverse jonge vaders die zelf hun biezen pakten, of juist mannen die helemaal geen contact hadden. Daarom ging hij zelf op onderzoek uit en sprak met vaders in soortgelijke situaties. DAt wat resulteerde in de podcast ‘Plotse papa’s’. Het kostte veel tijd om met de onbedoelde vaders in contact te komen. “Er was veel schaamte en taboe. Het stigma is dat de onbedoelde vader een flierefluiter is die weg zal lopen en zijn toekomst ‘vergooit’. Of er zijn gevoelens van daderschap: ‘ik heb iets verkeerd gedaan. I heb het verpest’.”
Een aantal van de mannen die in de podcast aan het woord komt, schoot direct in de doe-modus, constateert Bentsink. “Die wilden een vaste baan. Een huis. Een betere auto. Maar ze dachten niet direct: wat vind ik hier nou eigenlijk van? Veel jongens gaven aan nog geen kinderen te willen, maar durfden dat niet te zeggen tegen hun partner.” Hij constateert ook dat eenzaamheid een belangrijke factor was. “Vrijwel niemand in hun omgeving was met kinderen bezig. Ze hielden het aankomend vaderschap lang voor zichzelf. Op de een of andere manier lijkt het er toch op dat jonge vrouwen dan vriendinnen opzoeken om over gevoelens te praten. Bij mannen vergt dat een ander soort inspanning.” Bijna alle (aanstaande) vaders kregen in meer of mindere mate last van stressklachten en/of psychologische problemen.
Achteraf gezien vindt Bentsink dat je als man veel meer zelf de regie moet voeren op het gebied van anticonceptie. “Als ík geen kinderen wil, moet ík zorgen dat het veilig geregeld is.” Hij denkt dat meer informatie op middelbare school zou hebben geholpen. “En er werd thuis niet over gepraat.”
Maar dat is achteraf. Nu raadt hij professionals aan om toch vooral in gesprek te gaan met die plotse papa’s. Of met de jongens die zomaar plotse papa’s zouden kunnen worden. “Zorg dat je bent op de plaatsen waar die jongens zijn: opleidingen, studentenverenigingen, hogescholen, buurthuizen. En houd het informeel.”
Niet in alle culturen is het gemakkelijk om te praten over seks en anticonceptie. Maar als je wilt dat mannen zelf ook de regie nemen, zul je daar toch een manier voor moeten vinden. Abdellah Mehraz, oprichter van Trias Pedagogica, richt zich op de rol van vaders tijdens de opvoeding en op de kinderwens.
Mehraz vraagt professionals om rekening te houden met de cultuur waarin ouders opgroeiden. Want dat is een van de redenen waardoor het vaderschap verschillend wordt ingevuld. Mehraz: “In veel culturen wordt de vader nog als kostwinner gezien. Zijn de normen en waarden wat traditioneler. Dan komt zo’n vader hier met zijn gezin en ziet hij dat zijn vrouw veel meer vrijheden heeft en hier een baan kan vinden. Dan vervaagt de rol van vader.”
Iedere ouder heeft het beste voor met zijn kind, is de stelling van Mehraz. Zelfs de vader die zijn kind slaat. Maar is de manier die hij gebruikt de juiste? “Daarover gaan we in gesprek. Als we zeggen dat slaan verboden is, dan maak je geen contact. Door duidelijk te maken hoe het werkt het in land van herkomst en hoe werkt het in Nederland kom je tot bewustwording en verandering.”
60 procent van de stellen in Nederland praat niet over hun relatie, zegt Mehraz. “Stellen of partners willen de confrontatie vermijden, op alle fronten. Wil je de kinderwens, zwangerschap en het opvoeden stevig maken, dan moet je focussen op communicatie. Bij het kinderen krijgen ligt de regie bij de moeder. Maar in de opvoeding kan de vader wel betrokken zijn. Dat gesprek moet je voeren.”
Met mannen praten over seksualiteit is lastig, erkent Mehraz. “Seksualiteit omvat veel: seks, geaardheid, kinderwens, anticonceptie. Veel van die onderwerpen zijn taboe, maar veel mensen zeggen wel: ‘ik wil kinderen’. Of ‘ik wil trouwen’. Dat is het haakje om het gesprek stap voor stap naar een onderwerp als anticonceptie te brengen. Maar dan moet er wel al een vertrouwensband zijn.”
De tip voor professionals is om outreachend te werken. Mehraz: “Veel ouders weten je niet te vinden. Verwacht niet dat ouders naar jou toe komen. Werk met sleutelfiguren. Die kunnen heel veel betekenen. En sluit aan op de mogelijkheden van de vaders. Die zijn van 9 tot 17 uur aan het werk. Dus daar zal je je voorlichtingsmoment op moeten aanpassen.”
“Op het ROC Mondriaan hebben we studenten van 16 tot 30 jaar. We hebben op school best vaak te maken met gewenste en ongewenste zwangerschappen. En als dat gebeurt praten we vooral over praktische zaken rondom de zwangerschap. Ik realiseer me nu beter hoe belangrijk het is om in te gaan op het gevoel van een aankomend vader. Studenten laten luisteren naar de podcast ‘Plotse papa’s’ kan daarbij helpen. Hun studiegenoten zijn toch vaak met heel andere zaken bezig.
Ook denk ik dat we meer aandacht kunnen besteden aan de regie die jongens zelf kunnen voeren om zwangerschap te voorkomen en hen laten nadenken over hun eventuele kinderwens. Met de docenten Burgerschap wil ik kijken hoe we daar meer invulling aan kunnen geven.”
“Het is belangrijk dat binnen het sociaal domein van de Gemeente Den Haag kennis is van het programma Nu Niet Zwanger. Vanuit het team Jongerenregisseurs zijn er twee aandachtfunctionarissen. De rol van jongens en mannen bij het voorkomen van een zwangerschap wordt niet standaard besproken. Door te beginnen over de kinderwens kan je het gesprek openen. Ook kan ik andere hulpverleners erop wijzen dat het dit een belangrijk thema is om mee te nemen in hun gesprekken.”
Daarnaast denk ik dat het gesprek over regie op zwangerschap bij jongens meer preventief zou moeten worden ingezet, bijvoorbeeld op scholen.