Stel, het gaat niet zo goed met jou. Of met jouw kind. Wie is er dan belangrijk voor je? Wie is de eerste persoon aan wie je denkt? Het lijken retorische vragen, maar het antwoord zal vaak hetzelfde zijn: een partner, familielid, vriend of vriendin of misschien een buurvrouw. En dus niet per se een professional.
Daarom is het ook logisch om het netwerk te betrekken bij oplossingen bij ouders, kinderen of gezinnen, stelt Heleen Schuring, projectcoördinator Eigen Toekomst Plan bij Stichting JESS. Vrijwilligers van Eigen Toekomst Plan helpen daarbij. In gesprek met het gezin brengen zij het netwerk in kaart en brengen die mensen bij elkaar om mee te denken en samen tot oplossingen te komen.
“Binnen dat sociale, informele netwerk zijn heel vaak passende oplossingen te vinden”, constateert Schuring. “Je genereert meer ogen, meer handen, meer denkkracht. En ook belangrijk: je gaat uit van eigen kracht en regie van het gezin en samenredzaamheid. En tot slot voelen mensen uit het netwerk langdurige betrokkenheid, waar de professional vaak een passant is.”
Waar het gaat over de eerste 1000 dagen van een kind, kan het netwerk zorgen voor beschermende factoren. Schuringa: “In kwetsbare gezinnen kunnen baby’s worden blootgesteld aan roken, stress, mishandeling. Stress is een belangrijke risicofactor. Het netwerk kan praktische en emotionele steun geven om de stress te verminderen. En ouders zullen vaker bereid zijn om steun te accepteren.”
Schuring komt met het voorbeeld van een gezin met drie kinderen. Een van de kinderen had een ingrijpende operatie nodig en moest drie maanden in het ziekenhuis blijven. De ouders moesten daar dagelijks zorg bieden. “Hoe ga je dat doen? Door het netwerk in te zetten is dat gelukt.”
Eigen Toekomst Plan werkt met vrijwillige coaches. Deze vrijwilligers gaan naar het gezin en brengen de vraag in kaart. Vaak gaat het om overbelaste ouders, soms een ouder met een depressie of chronische ziekte. In andere gevallen is er sprake van echtscheidingsproblematiek. Vervolgens brengen de vrijwilligers het netwerk in kaart met vragen als: ‘Wie zijn er belangrijk voor je?’ en ‘Bij wie klop je aan als je het even niet weet?’ Schuring: “Vaak is er sprake van een gezin waarbij het niet vanzelf gaat. Meestal is het netwerk niet heel sterk. Vrijwilligers nemen daarom de tijd om door te vragen. Niemand heeft niemand.”
De leden van het netwerk worden vervolgens bijeengebracht. De vrijwilliger zelf en een eventueel aanwezige professional zitten níet bij de netwerkbijeenkomst. Schuringa: “Het netwerk gaat zelf aan de slag en komt zelf met ideeën. Zelfgekozen oplossingen werken het beste.” Uit de netwerkbijeenkomst komen concrete afspraken die worden vastgelegd in een plan: het zogeheten Eigen Toekomst Plan Eigen. De buurvrouw kan wekelijks een keer boodschappen doen. Iemand helpt de kinderen naar school te brengen. Hulp is er in alle soorten en maten: van hulp in het huishouden, oppassen, fungeren als klankbord of hulp bieden bij het koken.
Gemiddeld zijn er elf mensen aanwezig bij een netwerkbijeenkomst, maar ook met acht mensen kun je veel afspraken maken, weet Schuringa. “Het Eigen Toekomst Plan is laagdrempelig. Er zijn geen kosten. En het kan preventief worden ingezet of tijdens een hulpverleningstraject.” Eigen Toekomst Plan is onderdeel van Stichting Jess en werkzaam in het gebied van rondomJou.
Wat is dan nog de rol van de professional? Schuringa zegt dat het familiegroepsplan – en dat is het Eigen Toekomst Plan – een plek heeft in de Jeugdwet. Dat moet leidend zijn voor de in te zetten hulpverlening. En de inzet van het netwerk zorgt ervoor dat de professional sommige zaken ook moet loslaten. “Het gaat om de regie laten bij het gezin en vertrouwen op de kracht van het netwerk. Zo kan je als professional écht vraaggestuurd werken.” Tegelijkertijd kan de toelichting van een professional voor het netwerk ervoor zorgen dat het netwerk de urgentie begrijpt. Schuring: “En waar echt professionele hulp nodig is, bijvoorbeeld voor een behandeling, houdt de professional natuurlijk zijn of haar rol.”
Gemiddeld zijn er elf mensen aanwezig bij een netwerkbijeenkomst, maar ook met acht mensen kun je veel afspraken maken, weet Schuringa. “Het Eigen Toekomst Plan is laagdrempelig. Er zijn geen kosten. En het kan preventief worden ingezet of tijdens een hulpverleningstraject.” Eigen Toekomst Plan is onderdeel van Stichting Jess en werkzaam in het gebied van rondomJou.
Wat is dan nog de rol van de professional? Schuringa zegt dat het familiegroepsplan – en dat is het Eigen Toekomst Plan – een plek heeft in de Jeugdwet. Dat moet leidend zijn voor de in te zetten hulpverlening. En de inzet van het netwerk zorgt ervoor dat de professional sommige zaken ook moet loslaten. “Het gaat om de regie laten bij het gezin en vertrouwen op de kracht van het netwerk. Zo kan je als professional écht vraaggestuurd werken.” Tegelijkertijd kan de toelichting van een professional voor het netwerk ervoor zorgen dat het netwerk de urgentie begrijpt. Schuring: “En waar echt professionele hulp nodig is, bijvoorbeeld voor een behandeling, houdt de professional natuurlijk zijn of haar rol.”
“Bij de jonge kinderen van die bij ons worden aangemeld gaat het om complexe ontwikkelingsproblematiek. Dat is echt werk voor professionals. Daarom stond ik wat sceptisch tegenover het inzetten van informele zorg, en dus ook deze sessie.
Tegelijkertijd constateer ik dat de wachtlijsten voor professionele hulp voor kinderen vaak echt heel lang zijn, tot langer dan twee jaar. Om de ouders te ontlasten is informele hulp een optie die ik graag wil verkennen. Maar dan gaat het wat mij betreft echt om de vraag: wat hebben ouders nodig?”